Gözün kırma kusurlarını tedavi etmek amaçlı göz içi lens kullanılmaktadır. Göz içi lens tedavisi konusundaki amaç göz merceğindeki odaklanma kaybına bağlı olarak göremenin azalması durumunda, gözün içinde olan ve doğuştan gelen merceğe benzer bir mercek ile değiştirilmesidir. Halk arasında yapay mercek olarakta bilinen göz içi lens, ışığı kırma kusurlarının ve özellikle katarakt tedavisinde etkin şekilde kullanılmaktadır. Hastanın beklentisine göre ve görmenin derecesine göre göz içi lens çeşitleri bulunmaktadır. Bu makalemizde ayrıntılı olarak bunlarada bakacağız.
Göz İçi Lens Nedir?
Gözümüzün içindeki orijinal mercek zamanla deforme olup, ışığı kırma görevini tam olarak yerine getirememeye başlar. Bunun sonucundan düzgün kırılamayan ışık korneadan doğru şekilde geçemez ve asıl görmemizi sağlayan retina bölgesine doğru şekilde ulaşamaz. Retinanın önüne veya arkasına odaklanır yada dağınık şekkde ışıklar gelir. Bunun sonucundaysa beyne optik sinirler tarafından gidecek veriler istenilen şekilde yorumlanamaz ve uzak, yakın net görülemez. Bunun nedeni görmenin gerekleşmesi için ışığın düzgün kırlamamasıdır.
Görmenin gerçekleşmesi için, gözün odaklanma kapasitesinin %70’lik dilimi korneaya aittir. Kornea saat camına benzer ve 45 diyoptri kırma gücüne sahiptir. Kalınlığı ortalama olarak 0.55mm olan kornea 3 ana tabakadan oluşurken iki adette zar tabakası vardır. Diğer kalan %30’luk kısım ise göz merceğimize aittir.
Göz merceği sağlıklı bir yapıya sahipse bizim ihtiyacımıza göre odaklanma gücünü ayarlayabilir. Ve arka tarafa ışığın olması gerektiği gibi gitmesini sağlarken, uzak ve yakını gözlük veya lens kullanmadan doğal şekilde net görmemize olanak tanır.
Özellikle yaş ile beraber merceğinde odak değiştime kapasitesinde azalmalar olur. Gözün kırma kusurları genetikte gelebilir. Sonradanda olabilir. Özellikle günümüzde ekran başında geçirelen yoğun saatler sonucunda gözlerimiz ister istemez olumuz etkilenmektedir. Bu nedenle önceden 45 yaşından sonra merceğin kapasitesi düşmeye başlardı. Artık bu yaş dahada geriye çekildi. Kişiden kişiye, genetik yapıya ve yapılan işe göre bu değişmektedir. Örneğin miyop kişilerde gözün ön arka tarafının çapı olması gerekenden uzundur. Buda retinaya odaklanması gereken ışığın retinanın önüne odaklanmasını sağlar. Miyopilerin genetik geçişleri sık görülür.
Yaş ile birlikte odaklanma kapasitesi zaten azalmış merceğin artık saydamlığıda bozulur. İşte saydamlığıda bozulursa buna katarakt denir. Bundan sonrasında artık hem uzak hem yakın görmede zorluklar yaşanır. Bazı hastalar katarakt oluştuktan sonra yakını gözlük kullanmadan görüyorum derler. Ancak bu tamamen gececi bir durumdur. Saydamlığı bozulan mercek çok geçmeden yakındada sorunlar çıkartmaya başlayacaktır. Çözüm ise saydamlığını yitiren mercek katarakt ameliyatı ile çıkartılır ve yerine yeni, yapay bir mercek takılır. Takılan özel malzemeden yapılan bu göz içi lens veya lensler ömür boyu kişilere hizmet edecek kalitede yapılmışlardır. Özel bir durum olmadıkça katarakt bir daha tekrar etmez.
Takılan göz içi lenslerinde çeşitleri vardır. Bunlara hastanın ihtiyacına ve uygunluğa göre hekim ile beraber karar verilmektedir. Tek odaklı olanlar sadece uzağı görmeği sağlarken, yakınıda görebilmek için ek odak eklenmesi yapılmış göz içi lens tercih etmek gerekir.
Özellikle son dönemlerde akıllı mercek olarak lanse edilen göz içi lens tipleri, aslında 3 odaklı göz içi lenslerdir. Üç odak sayesinde uzak, yakın ve orya yani bilgisayar kullanımı, araç kadranlarını görme gibi orta mesafeler aynı göz içi lens ile rahatlıkla herhangi bir gözlüğü gerek kalmadan görülebilmekte. Aslında bu 3 odaklı lensler üç adet lensin birleşimidir, tek bir lenste toplanmıştır. Takılan göz içi lensler kalıcıdır. Bir daha göz içinden çıkarılmazlar.
Göz İçi Lens Tedavisi Kimlere Yapılır?
Göz içi lens tedavisi birden fazla göz hastalıkları tedavisinde kullanılmaktadır. Göz içindeki lens yapısı bozulduğunda ışığı gerekli diyoptride kırmaz ve arka tarafa istenilen şekilde gönderemez. Buda retinanın önüne veya arkasına gelen ışıkların odaklanması demektedir. Net bir görme için önce korneadan, sonra lensten geçen ışıklar belli bir seviyede kırılır ve retinanın ortasına odaklanır. Burada renkli görme için 7 milyon, gece görüşü için 120 milyon ışığa duyarlı fotoreseptör bulunur. Burdaki fotoreseptörler sayesinde ışık sinyali elektrik sinyallerine dönüştürülerek optik sinire aktırılır. Optik sinir beynin arkasına olan görme merkezine verileri iletir.
Göz içi lens tedavisi en sık şu şikayetlerde uygulanır;
- Miyop, astigmat ve hipermetrop gibi ışığı kırma sorunlarının tedavilerinde kullanılabilir,
- Lasik ameliyatı işlemine uygun olmayan kişilere,
- Yaşı 45 ve üstü, ancak katarakt oluşmamış ve kontak lenslerden, gözlüklüklerden kurtulmak isteyen kişilere,
- Bazı durumlarda travmalar nedeni ile göze darbe alınır. Bun gibi durumlarda göz içi mercek değişimi gerekiriyorsa, göz içi lens tedavisi yapılabilir.
Göz İçi Lens Çeşitleri
Hastaların ihtiyaclarına ve gereksimimlerine göre, artık günümüzde ilerleyen teknoloji ile beraber birçok göz içi lens çeşitleri çıkmıştır. Bunlara yakınan bakalım şimdi;
Tek Odaklı – Standart Göz İçi Lensler
Standart tek odaklı lensler, uzun yıllardır en çok kullanılan göz içi lens gurubuna girmektedir. Özeliği gereği tek odaklıdırlar ve astigmatı düzeltemezler. Veya hipermetrop tedavisindede kullanılmazlar. Uzağı görmek için ayarlanırlar. Gözün içine takıldıktan sonra kişiler görme derecesine bağlı tamamen gözlüksüz veya düşük numaralı gözlük kullanarak hayatına devam edebilir. Fakat gazete ve kitap okumak gibi işleri yakın gözlüğü ile yapmak zorundalar.
Kişilerin maddi durumlarına göre, UV ışık korumaları ve mavi ışık ışık filtresi olanlar tercih edilebilir. Bunlar asferik yapı olan lenslerdir. En büyük avantajı ise uzağı görmede etkilidirler ve geceleri ışık dağılması yapmazlar. Göz içi lens fiyatları olarak en uygun gurupta yer alırlar.
Retina hastalıkları, ilerlemiş göz tansiyonu olanlarda, sarı nokta hastalığı olanlarda, merceği yerinde tutan bağlarda bir sorun olursa bu tip göz içi lenslerin kullanımı uygundur.
Eğer yakını görmek için ayarlanırsa bir göz hafif derecede miyop bırakılmalıdır. Bu tekniğe monovizyon adı verilir. Bir göz uzağı iyi görür, diğer göz ise yakını iyi görür. Bu şekilde iki göz birbirinin kusurunu kapatmış olur. Bu sayede ise gözlük takma ihtiyacı ortadan kalkar.
Ancak son yıllarda monovizyon tekniği artık eskisi kadar kullanılmamakta. Bunun nedeni ise artık akıllı lens adı verilen 3 boyutlu, trifokal lenslerin kullanılmasıdır. 3 boyutlu lensler sayesinde uzak, yakın ve orta mesafe rahatlıksa gözlüksüz görülebilmektedir.
Tek Odaklı Astiigmatlı Göz İçi Lens
İlk maddede bahsettiğimiz lenslerdeki gibi aynı özelliğe sahiptir. Tek farkı astigmatı düzeltmesidir. Örneğin katarakt ameliyatı olan kişilerde %30 kadar astigmat vardır. Bu astigmat derecesini sıfırlamak için kullanılma uygundur. Fakat ek ölçüm gerektiği için, ek planlama ve uzmanlık gerektirdiğinden bu tür göz içi lensler artık devlet hastanelerinde ve diğer özel merkezlerde tercih edilmemektedir.
Bu nedenle hasta katarakt olursa, astigmatı kalacak ve düzeltilemeyecek, bunun sonucunda ise hasta ömür boyu gözlük kullanımını mahkum edilecek. Maliyet açısından ise gözlüğe ömür boyu vereceği para göz içi lens parasını geçecek.
Hasta muayene edildikten sonra, lens firmasının internet sitesine girilir. Buradan hasta için en uygun göz içi lens seçilerek, göz içi lens fiyatları hasta ile paylaşılır. Ameliyat ile programın hesapladığı açı değerlerine lens yerleştirilir ve astigmat düzeltmesi gerçekleşmiş olur.
Eğer katarakt ameliyatı olunacaksa, hastalar kesinlikle astigmat düzlecek mi diye sormalılar. Ayrıca torik lens (astigmat düzeltici lens) uyguluyorlar mı? Diye öğrenilmelidir.
İki Odaklı Göz İçi Lens (Bifokal)
İki odaklı olan göz içi lenslerde, toplamda iki adet odak bulunmaktadır. Üst üste iki adet lens yapıştırılmış gibi düşünülebilir. Yakın ve uzağı gözlüksüz görmeyi veya yüksek numaralara daha düşük gözlük numaralı gözlükler takılarak net görüntü sağlamaktadır. İleri yaş ile birlikte ortaya çıkan presbiyopilerde uzak ve yakın bozulduğundan iki odaklı lensler kullanılabilir.
Trifokal Lensler (Akıllı Lensler)
Trifokal, akıllı lensler üç boyurludurlar. Üst üste 3 tane lens birbirine yapıştırılmış gibi düşünülebilir. Birinci odak uzağı net göstermek, ikinci odağı orta mesafeyi net gösterme ve son odak olan üçüncü odağı ise okuma mesafesi olan odağı düzeltmektir. Akıllı lens kelimesi tıbbi bir kelime değildir. Reklam kampanyalarında kullanılan isimdir. 20 yıldır bu tür lenslerin olmasına rağmen, son yıllarda gelişen teknoloji sayesinde artık son ürerilen trifoklal lensler tam olarak hastaların isteklerini karşılayıp memnun etmektedir.
By tür bir imkan sayesinde, insanlar gözlüklere veye kontak lenslere bağımlı kalmak istemiyorlar. Araç kullanılırken, kitap okurken veya markette etiket okurken gözlük aramamak büyük bir yaşam kalitesi oluşturmakta. Sadece bu tip lenslerin yapısal özelliklerinden dolayı geceleri ışıkların etrafını bir iki hareli şeklinde göstermesi olasıdır. Bunlar gece sokak lambaları ve araba ışıkları gibi. Ancak gündüzleri bu şekilde bir sorun yaşanmaz rahatlıkla gözlüksüz ve net görüntünün tadı çıkartılabilir.
Akıllı trifokal lens fiyatları ise tıpkı multifokal gözlük (iki veya daha fazla odağı olan) gibi fiyatları normal olarak diğerlerine göre daga fazladır. Hastanın tam olarak ne beklediği, hayatını net görmenin ne kadar etkileyeceği gibi etler hekim tarafından değerlendirilmeli. Eğer hasta trifokal lenslere uygunsa, son teknoloji cihazlar ile ölçümler yapılıp, cerrah tarafından eski lens çıkartılıp yerine takılmalıdır.
Torik Lensler
Göz içi lens çeşitlerinden olan torik lensler, astigmat sorunu olan kişilere uygulanarak astigmatın giderilmesinde kullanılmaktadır. Astigmatta kornea üzerinde ve göz lensinde düzensiz şekilde eğrilikler olduğunda, dışarıdan gelen ışık tam olarak kırılamaz ve retinaya dağınık şekilde gider. Retinaya ışıklar odaklanamadığı için hem yakın hemde uzak bulanıklaşır. Torik lenslerin üretimi ile beraber bu sunlar artık rahatlıkla aşılabilmektedir. Astigmatlı kişilere takılacak olan lensler kesinlikle torik özellikli olmalıdır. Özellikle katarakt hastalarında %30 kadar astigmat kalmaktadır. Katarak ameliyatı olacak kişiler, başvurdukları sağlık kuruluşlarına kesinlikle torik lensi kullanıyorsunuz diye sormalıdırlar.
Yine torik lenslerde kendi içinde odak sayılarına göre ayrılmaktadırlar. Bunlar; monofokal, bifokal ve trifokal olmak üzere üç farklı çeşiti vardır. Hastaların görme kusurlarına göre, en uygun göz içi lens tipi seçilerek uygulanmaktadır.
Göz İçi Lens Ameliyatı
Kilinlere görme kusurları ile başvuran hastalar öncelikle detaylı bir göz muayenesinden geçmelidirler. Muayenede elde edilen veriler, örneğin görme kusurların tipleri ve dereceleri, gözün genel sağlık durumu, diğer göz hastalıkları, görme kurularında ilerleme var mı, yok mu? Varsa ne kadar var? Gibi veriler bir araya toplanıp, hastanında istekleri ve beklentileri doğrultusunda hangi göz içi lens takılacağına karar verilir. Göz içi lens ameliyatı öncesi plalama ne kadar iyi olursa, işlem sırasında ve işlem sonrasında beklentiler o derece daha eksiksiz karşılanır.
Ameliyat genellikle lokal anestezi uygulanarak yapılır. Ancak bazı hastalarda genel anestezi yapılarakta göz içi lens ameliyatı yapılabilir. Gereken anestezi yapılacağı için, işlem sırasında herhangi bir ağrı veya acı hissedilemez.
Hasta ameliyat odasına alınarak masaya yatırılır. Sonrasında işlem yapılacak gözün etrafı sterilize edilir, ve etrafı özel örtüler ile örtülür. Ardından göze anestezi uygulanır ve etki etmesi için gerekli süre verilerek beklenir.
Anestezi işleminden sonra kornea üstüne mikron bir kesi yapılır. Bu kesiden içeri girilerek artık görevini yerine getiremeyen lens parçalanarak çıkartılır. Sonra daha önceden belirlenmiş ve hazırlanmış olan, yapay göz içi lens aynı kesi üzerinden sokularak yerine yerleştirilir. İşlem sonrasında dikiş atmaya gerek yoktur. Atıla kesi çok küçüktür ve kendiliğinden toparlayacaktır.
Göz içi lens ameliyatından sonra, 2-3 saat hastalar gözlem altında tutulur. Herhangi bir sorun yoksa aynı gün taburcu olarak evlerine gidebilirler. Bazen özel durumlardan kaynaklı genel anestezi kullanılabilir. Bu gibi durumlara en fazla birgün hastanede kalmak gerekmektedir.
Göz İçi Lens Ameliyatı Sonrası İyileşme ve Dikkat Edimesi Gerekenler
Öncelikle yapılan işlemde herhangi bir kesi ve dikiş olmamasına rağmen, istenilen düzeyde görmenin gerçekleşmesi için yaklaşık olarak 8 ile 12 hafta arasınsa bir iyileşme sürecine ihtiyaç vardır. Ameliyattan sonra hastanın hissedeceği ağrı sızı çok azdır. İyileşme sürecinin sağlıklı tamamalanabilmesi için hastaların göz içi lens ameliyatından sonra şunlara dikkat etmesi gerekmektedir;
- Güneş ışınlarına karşı göz korunmalıdır. Bunun için kaliteli bir güneş gözlüğü kullanılmalıdır,
- Geceleri uyku ortamının mümkün olduğuca karanlık olmasına dikkat edilmeli,
- Ameliyat sonrasında gözlerde sulanma ve kaşıntı olacaktır. Ancak göz ovuşturularak kaşınmamalıdır,
- Hekimin reçete ettiği damlalar ve pomatlar düzenli olarak kullanılmalıdır,
- Mümkün olduğunca kafa eğilmemeli,
- Spor aktiviteleri hekimin belirlediği sürece yapılmamalı,
- Ağır işlerden ve aktivitelerden uzak durulmalı.
Yukarıdaki maddelere dikkat edildiği sürece iyileşme tam olarak en kısa zamanda tamamlanacak ve yeni göz içi lenslerden optimum verim alınacaktır.
Katarakt Ameliyatında Hangi Göz İçi Lens Tercih Edilmelidir?
Öncelike genel sağlık durumu ve diğer göz hastalıklarının değerlendirilmesi yapılması gerekir. Detaylı yapılacak olan muayene ve tetkiklerde sonra, hastanında beklentileri dikkate alınarak, hekim tarafından en uygun göz içi lens seçimi yapılır. Zaten lens seçiminde az önce anlattığımız göz içi lens çeşitleri konusunu hekimde hastaya detaylıca anlatacaktır. Ve hastaya en uygun olan lens/lensleri önerecektir. Hastada hekimin önerdiği göz içi lens gurubundan en uygun olanı kendisi için seçebilir. En doğru lens seçimi hekim ve hastanın karşılıklı oturup karar ortak bir karar vermesi ile mümkün olmaktadır.
Göz İçi Lens Ne Kadar Dayanıklı ve Hangi Göz İçi Lens Kalitelidir?
Şunda kullanılan göz içi lensler plastik yani akrilikten üretilmektedir. Eğer malzemesi kaliteliyse ve üretimi kaliteli yapılmışsa, onlarca yıl özelliği bozulmadan hizmet edecektir. Genellikle kaliteli markalar lens malzemesini hidrofobik akrilikten kullanmaktadır. Ayrıca daha kalitesiz olan göz içi lens malzemesi ise hidrofilik akriliktir. Bu kalitesi düşük olan hidrofilik akrilikten üretilen maliyeti düşük lensler Hindistan tarafında üretilmekte olup, ülkemizede gelmekte ve sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak bu malzemeden üretilen kalitesiz lensler zamanla bozulma eğilimine girerek, değişime uğrayacağı için kullanmamak ve tercih etmemek gerekir.
Göz içi lens seçerken dikkat edilmesi gerkenler
- Lens nerede üretildi, menşei neresi,
- Hidrofobik akrilikten mi yapıldı, yoksa hidrofilik akrilikten mi?
- Lensin üretim izni ve kullanım izni var mı? Bazı lensler amerikada üretilmesine karşın, kullanım izni verilmiyor,
- FDA onayı varmı yok mu,
- Ultraviyole korumalı mı?
Göz içi lens seçimi yaparken yukarıdaki maddelere dikkat edilmesi gerekmektedir. Ömür boyu göz içinde kalacak bir lensin kaliteli olması ve bütün onayları alması gerekmektedir. Bundan tasarruf olmaz.
