Göz dibi muayenesi gözün arka kısımlarında kalan ve görmede çok etkili olan alanların incelenmesi işlemidir. Bu kısımlar ise retina, vitreus, ve damar tabakaları göz dibi muayenesi sayesinde detaylı olarak görüntülenir. Klinikte normal şartlarda bütün hastalara göz periyodik olarak göz dibi muayenesi yapılması gerekir. Çünkü bazı göz hatalarında erken tanı tedavi yönünden çok önemli. Özellikle sistematik hastalığı olanlara düzenli olarak yapılması gerekmektedir.
Genel olarak göz muayenesi amaçlarına bakarsak oftalmolojik muayeneler göz hekimlerince yapılır. Gözün bütünlüğü işlevselliği ve anatomik yapısı incelenir. Hastanın durumuna ve yaşına bağlı olarak yapılan göz muayeneleride farklılık gösterebilir. Bu nedenle göz dibi muayenesi eğer göz hekimi gerekli görürse yapacaktır.
Genel bir göz muayenesinde göz tansiyonu ölçümü, görme keskinliği değerlendirilmesi, renkli görme testi, göz hararetleri ve göz refleksleri ile gözün arka kısmındaki yapıların incelenmesi ile tamamlanır. Gözün arka kısmı daha komplike ve özel bir yapıya sahip olduğu için (retina, makula, optik sinirler mevcuttur) bunların incelenmesi ve hastalık yönünden değerlendirilmesi için göz dibi muayenesine ihtiyaç duyulur.
Göz Dibi Muayenesi Nedir? Fundus Muayenesi
Göz dibi muayenesi, diğer adı ie fundus muayene; Gözün arka kısmında bununan retina tabakası, optik sinirler, vitreus gibi gözün yapılarının anatomik bütünlüğünün ve işlevselliğinin kontrol edildiği bir göz muayenesi tipidir. Bu muayenenin diğer isimleri ise; oftalmodkopi, funduskopi yada retina muayenesi olarak geçebilir. Bunların hepsi göz dibi muayenesi anlamına gelmektedir.
Gözün görme ile ilgili, görüntülerin işlendiği, renkli görmenin ve görme keskinliğinin ayarlandığı ve beyne iletildiği bölgeler (retina, optik sinirler, makula) kısımları ancak göz dibi muayenesi ile incelenmesi mümkün olmaktadır. Adı ise oftalmolojide fundus olarak bilinmesinin sebebi göz küresinin arka kısmında bu yapılar olduğundan dolayı göz dibi muayenesi olarak isimlendirilmiştir.
Göz hekimlerine gerçekten kıymetli bilgiler veren bu muayene ile; retinanın kendisi ve diğer makula ve damar sistemleri dahil incelenebilir. Ayrıca optik disk olarak geçen, optik sinirin göz küresinden çıktığı bölge dahil ayrıntılı olarak göz dibi muayenesi ile incelenebilir.
Fundus muayenesi özellikle sistematik hastalıkların göz tarafında yaptığı etkilerin değerlendirilmesi yönünden kıymetli bilgiler vermektedir. Bu sistematik hastalıklar ise; yüksek tansiyon, şeker hastalığı gibi damar yapısı bozan sistematik hastalıklardır.
Göz sinirlerinin olumsuz yönde etkilendiği göz siniri iltihabı gibi hastalıklardada fundus muayenesi yapılır. Ayrıca gözü etkisi altına alan nörolojik sorunlardada bu muayene yapılmaktadır.
Göz Dibi Muayenesi Neden Yapılır?
Özellikle bazı durumlarda göz dibi muayenesi yapılması gerekmektedir. Bunlar; gözü etkileyen norolojik göz hastalıkları veya görmenin olumsuz olarak etkilendiği retina – optik hastalıklardır. Bu gibi durumlarda göz dibi muayenesi tanı koymak için önemli bir yer tutmaktadır. Fundus muayenesi şu durumlarda yapılmaktadır;
- Optik sinir hastalıklarında tanı koymak içi. Örneğin optik nörit gibi göz sinirini etkileyen hastalıklarda,
- Retina dekolmanı
- Göz tansiyonu ve glokom,
- Sarı nokta hastalığı olarak bilinen makula dejenerasyonu,
- Ayrıca diyabetetik retinopati ve hipertansif retinopati gibi Sistemik hastalıklarda retinanın hasar görme riski olduğundan retinanın durumunu kontrol ermek için göz dibi muayenesi yapılmaktadır.
- Erken doğan bebeklerde prematüre retinopastisi durumunun tanısını koymak için,
- Genetik tarafı olan retina hastalıklarında,
- Aniden görme kayıplarında,
- Kafa içi basınç artışı durumunlarında,
- Retinayı etkileceği düşünülen ilaçlar kullanıldığında. Örneğin plaquenil,
- Üveit hastalarına,
- Romantizmal hastalıklarda göz hekimleri göz dbi muayenesi yapmak isteyecektir.
Göz Dibi Muayenesi Nasıl Yapılır?
Göz hekimi muayeneyi yapabilmek için oftalmoskop veya biomikroskop adındaki iki aletten birisini kullanabilir. Göz bebeğinin içine ışık verilir ve bu ışık sayesinde gözün arka tarafında yer alan yapılar görüntülenmeye çalışılır. Görüntüler büyütülerek hekim tarafından değerlendirilir. Ancak bahsettiğimiz göz bebeğine tutulan ışık göz bebeğinin refleks vererek küçülmesine neden olur. Bu istenmeyen bir durumdur. Buna engel olmak için göz bebeğini büyültecek damlalar kullanılır. Bu sayede göz bebeği ışıkta karşı küçülme refleksi sergileyemez. Böylece hekim çok daha rahat göz arka kısımlarını değerlendirir.
Damlatılan göz damlaları göz birkaç saat boyunca ışığa duyarlı hale getirirken, bulanık görmeye neden olacaktır. Ancak bunlar tamamen geçicidir. Önemli bir not eklemek istiyorum. Göz dibi muayenesinden sonra gözler ışığa karşı duyarlı olacağından dolayı hastalar mayene sonrasında kullanmak için güneş gözlüğü yanlarına almaları iyi olur.
Göz bebeklerini büyütmek için kullanılan damlalar bazen yan etkiler yapabilir. Bunlar ; baş ağrısı, hafifte olsa ateş, halsizlik hissi, cilt dökülmeleri gibi. Bu yan etkiler 24 ile 72 saat sonra kendiliğinden ortadan kalkacaktır. Anaca kapalı açı glokom durumu varsa bur tür ilaçlar daha kontrollü şekilde kullanımı yapılacaktır.
Göz Dibi Muayenesi Yapılış Teknikleri
- Fundus muayenesi hastaya ve hekimin tercihine bağlı olarak çeşitli aletler ve yöntemler kullanılarak yapılabilir. Bunlar;
- Indirekt oftalmoskop yardımı ile mercek kullanılarak ışık göz bebeğinden arka kısma gönderilmektir. Bu yöntem daha fazla açı ile muayene olanağı sağlarken, özellikle bebeklerde bu muayene yöntemi tercih edilmektedir.
- Ikincisi ise doğrudan, direkt oftalmoskop ile yapılan muayenedir. Hekim oftalmoskobu eline alır ve ışığıda bu şekilde gözün arka kısmına göndererek gerekli muayeneyi yapar.
- Son muayene tekniği ise biomikroskobi diğer adıyla yarık lamba muayenesidir. Biomikroskop adında bir alet kullanılır, çene ile alın sabitlenir ve elde edilen görüntüleri büyüten özel mercekler kullanılarak gözün arka tarafında bulunan yapılar incelemeye alınır.
Göz Dibi Muayenesi Her Yaşta Yapılır mı?
Göz hekimlerince gerekli görüldüğü taktirde her yaşta göz dibi muayenesini yapmak mümkündür. Yeni doğan bebeklere dahi gerekirse rahatlıksa uygulanabilir. Eğer yeni doğan bebeklerde genetik geçişli veya doğumsal bir sistematik sorun varsa ve bu sorunlar retina ve optik sinire olumsuz etki ediyorsa, tanı ve takip için fundus muayene yapılmaktadır. Özellikle erken doğan bebeklerde ROP olarak kısaltılan retinopati tanı ve sonrasında takibinde göz dibi muayenesi kullanılır. Ayrıca hastalar kendilerinde olmasa bile, bilinçleri kapalı olsa dahi göz dibi muayenesi yapılabilir. Zaten çocuk hastalarda özellikle göz tümörlerinde (retinablastom) gibi tanı konulmaya çalışılırken tümörü gözden kaçırmamak için çocuk hastalara genel anestezi altında göz dibi muayenesi önerilmektedir.
Göz dibi Muayenesi İçin Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Az önce göz dibi muayenesi neden yapılır başlığı altında bahsettiğimiz maddelerdeki hastalıklarınız varsa bir göz hekimine giderek bu muayeneyi yaptırmanız gerekmektedir. Ayrıca şeker hastalığı hem sinsi şekilde retinayı tehdit ettiği için kesinlikle şeker hastası olanlar düzenli olarak göz dibi muayenelerini olmalıdırlar. Şeker hastaları göz hekimlerine düzenli gitmediği için ve bu hastalık sinsice belirti vermeden ilerlediğinde, hastada görme kayıpları başladığında her şey için geç kalınmış olabilir. Çünkü birçok şeker hastası zamanında göz dibi muayenesi olmadığı için kalıcı olarak görme kayıpları yaşamaktadır. Şeker hastalığı ortalama 10 yıl içinde gözlerde sorunlara neden olmaya başlar. Hemen görmede bozulmalar olmaz. Bu nedenle şeker hastalarının hiçbir şikayetleri olmasa bile düzenli olarak göz hekimine gelmeleri ve göz dibi muayenesi yapılması gerekmektedir. Özellikle gözün retina kısımlarındaki sorunların tedavi edilmesi için erken tanı gerçekten çok önemlidir.
